توحید عملی و حدیث دلدادگی

انسان موجودی است متشکل از دو جنبه جسمانی و روحانی. بعد جسمانی او،

اعضا و جوارح او هستند و بعد روحانی و ملکوتی او، همان روح، عقل و نفس او

می‌باشد. همانطور که اعضا و جوارح انسان مبتلا به امراض مختلف می‌گردد، ممکن

است روح و نفس انسان نیز دچار بیماریها و امراض مختلف گردد. از جمله امراض

مختلف نفس، مرض خشم و غضب است که روح و نفس آدمی را بیمار و آلوده می‌کند.

خشم وعصبانیت معضلی است که همه آن  را تجربه کرده اند وشاید بارها  و بارها

تصمیم گرفته اند که دیگر عصبانی نشوند واتفاقا خیلی هم پشیمان میشوند ولی

باز هم نمی توانند خشم خود را کنترل کنند چراکه این مهم نیاز به یک مراقبه

درازمدت وحساب شده دارد.

غضب به معنای خشم گرفتن[1] و خلاف خشنودی[2]، به کار رفته است. خشم

وغضب نیرویی است که برای دفاع از خود و پاسداری از حق در نهاد انسان گذارده

شده است، اما اگر از محور اصلی خویش خارج گردد تبدیل به یکی از رذائل بزرگ

می شود و رذائل مهم دیگری را نیز با خود به همراه می آورد.

غضب در قرآن:

  کلمه غضب در آیات بسیاری به کار رفته است که در بيشتر موارد، مراد غضب و

خشم الهی است كه شامل كافران و منافقان می­شود. همچنین در برخی آیات،

قرآن کریم مومنان را به کنترل خشم سفارش کرده و از ویژگی­های بارز آنان، عفو و

بخشش در هنگام غضب[3]  و صبر و تحمل در برابر حکم و قضای خداوند نام برده است.[4]

چنانکه می­فرماید:

«و (همان) کسانى که از گناهان بزرگ و از کارهاى زشت دورى می­کنند و هنگامی

که (به مردم) خشم می­گیرند، راه چشم پوشى و گذشت را برمی­گزینند.»

به عبارتی آیه در صدد بیان این مطلب است که این گروه نه تنها در موقع غضب،

اختیار خود را از دست نداده و دست به اعمال زشت نمی­زنند، بلکه با عفو و

بخشش، قلب خود را از کینه­ها می­شویند و این صفتی است که تنها در سایه ایمان و توکل بر خدا پیدا می­شود.[5]

«آن کسانی که در توانگری و تنگدستی انفاق می­کنند و خشم خويش فرو می­

خورند و از خطای مردم در می ­گذرند خدا نيکوکاران را دوست دارد»[6]

هم­چنانکه مشخص است فرو بردن خشم در این آیه از صفات نیکوکاران و پرهیزکاران

شمرده شده است.[7]

 [1]. دهخدا، علی اکبر؛ لغت نامه دهخدا، تهران، انتشارات سیروس، بی تا، ج33، ص246.

[2]. ابن منظور؛ لسان العرب، بیروت، دار احیاء الثرات العربی، 1408 ه.ق، چاپ سوم، ج10، ص78.

[3]. شوری/37.

[4]. قلم/48.

 [5].  ؛ تفسیر نمونه، ، ج20، ص459.

[6]عمران 134

[7]. ابوعلی الفضل ابن حسن طبرسی؛ مجمع البیان، تهران، بی تا، ج 4، ص 254.

جمع اوری سید فاطمه جوادی 

  حال اموزه های جلسه توحید عملی دررابطه باخشم وعصبانیت وراه کنترل آن

خشم یکی از آن چیزهایی است که شیطان خیلی روی آن سرمایه گذاری کرده  

واسلحه پنهان اوست ،خشم آتش زیرخاکستر است که به این راحتی حل شدنی 

نیست ،خشم تمام روح راآلوده می کند،خشم لبه پرتگاه است ،به پرتگاه نزدیک نشوید

درواقع هرچه برای کنترل عصبانیت وقت گذاشته شود کم است ،ازخشم نمی توان

درامان بود ،خشم یکی از ان چیزهایی است که تا اخر عمر(دم قبر) نیاز به مراقبه

دارد

حواستون جمع جمع جمع باشدشیطان کمین کرده تا یک جایی ضربه محکمی بزند

ممکن است اوایل حتی 2-3 هفته عصبانی نشوید شیطان مدارا میکند بعد یک دفعه

جایی که فکرش رانمی کنید ضربه خودرا وارد میکند آنوقت چشم را می بندید ودهان

را باز می کنید

یک لحظه غافل نشوید که در یک لحظه همه چیز از دست میرود جلوتر که بروید،

می بینید،حتی ممکن است یک نفر دو سال عصبانی نشود ولی با یک بار عصبانیت

این دو سال را از دست بدهد وچه بسا یک بار عصبانیت جلو یک توفیق همیشگی را

بگیرد ،بنا بر این هیچ لحظه ای از شیطان ومکرهای جدیدش غافل نباشید مراقبه

خشم در مراتب مختلف فرق می کند،خشم پازل روح را به شدت به هم می ریزد و

وقتی پازل روح به هم ریخت شیطان ولشکریانش کمین کرده اند که ضربه کاری را

بزنند واین به هم ریختگی مانع حرکت است

 مرحوم نراقی در کتاب شریف جامع السعادات وقتی به بحث غضب می رسد، می نویسد:

 «الغضب من المهلکات العظیمه و ربما ادی الی الشقاوت الابدیه»؛ خشم از

بزرگترین اسباب هلاکت و بدبختی و نابودی انسان است و چه بسا انسان را برای

همیشه دچار شقاوت و بدبختی کند.بعد ایشان جملاتی دارد و احادیثی را نقل می

کند از جمله این روایت مشهور از رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم که فرمودند:

«الغضب یفسد الایمان کما یفسد الخل العسل»؛ خشم ایمان را فاسد می کند.

ایمانی که داریم را از بین می برد؛ همان طور که سرکه عسل را از بین می برد و

نابود می کند. عسل هر قدر هم که خالص و پاکیزه باشد، با کمی سرکه نابود می

شود. خمره ایمان انسان هم با قطره خشمی که کنترل نشده باشد فاسد می شود .

خودتان را کنترل کنید، اجازه ندهید دیگران اعصاب تان را به هم بریزند ، هر

کاری کنید کسی زورش به  شما نرسد و نتواند باعث به هم ریخته شدن اعصاب

شما شود،اگر توانستید به هم نریزید قدرتمند

می شوید، اجازه ندهیددیگران وارد ذهنتان شوند وآن را به هم بریزند نگذارید رفتار دیگران

،نوع رفتار شان،شخصیت شان  وتوقع شان شما را به هم بریزد

َدر واقع یکبار که جلو عصبانیتتان رابگیرید یک پله بزرگی را بالا رفتید،مدارا به معنای

درست قدرت می آورد اگر مدارا نکنید به هیچ جایی نمیرسید  اگر آلودگی داشته

باشید از درگاه الهی بیرونتان می کنند ،رهایتان می کنند،این یک قانون است

به هم ریختن یعنی اجازه دادن ،ریختن یک سطل نجاست و آلودگی روی سر،این

شعارتان باشد من نمیخواهم الوده شوم بزرگان روی این مساله خیلی کار می کنند آیت

الله بروجردی نذر کردند اگر عصبانی شدم یک سال روزه می گیرم چرا؟چون بشدت

آسیب می زند تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل

منظور از مدارا اول اینکه به هم نریزید دوم اگر نیاز به جواب دادن هست با صبر

وحوصله  ومتانت جواب دهید وسوم کینه در درون نگه ندارید،البته مدارا خود حدیث مفصلی 

است که نیاز به بحث جداگانه ای دارد

برخی آثار عصبانیت

1-روح بشدت آلوده می شود و اگر اقدامی برای رفع آن صورت نگیرد این آلودگی باقی می ماند.

2-ازدست دادن سرمایه ها وذخیره های معنوی.

3-سلب توفیق از دریافت رزقهای معنوی.

4-راه تقرب بسته میشود.

5-شیطان برما مسلط می شود.

6-رزق معنوی برداشته می شود.

7-خروج از عالم انسانیت وورود به حیوانیت.

پيامبر صلى الله عليه و آله بر گروهى گذشتند كه سنگى را بلند مى كردند .

فرمودند : اين چه كارى است؟ گفتند : با اين كار ، نيرومندترين و محكم ترينِ خود را

مى شناسيم . فرمودند : آيا به شما خبر دهم كه محكم ترين و قوى ترينِ شما

كيست؟ گفتند : بلى اى پيامبر خدا ! فرمودند : محكم ترين و قوى ترين شما

، كسى است كه هر گاه خشنود شود ، خشنودى اش او را به گناه و باطل نكشاند

، و هر گاه خشمگين شود ، خشمش او را از سخن حق ، بيرون نبرد ، و هر گاه به

قدرت رسيد ، آنچه برايش حق نيست، دست نزند.

          معانی الاخبار صفحه366

اولین  راه حل برای کنترل عصبانیت این است که شرایط فیزیکی خودتان را عوض کنید

روایتی از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم است که: «ألا وإن الغضب جمرة

في قلب ابن آدم أما رأيتم إلى حمرة عينيه وانتفاخ أوداجه فمن أحس بشيء من

ذلك فليلصق بالأرض»؛ هان! بدانید و آگاه باشید که خشم شعله آتشی در درون

فرزندان آدم است. آیا سرخی چشمان شخص عصبانی را ندیده اید؟ این مال حرارت

درونشان است. آیا ندیده اید رگ گردنش باد می کند؟ پس هرکس احساس کرد این

شعله خشم دارد در درونش زبانه می کشد پس بر زمین و سر جایش بنشیند.

"فليلصق بالأرض" را دو جور می شود معنی کرد. یکی این معنی رایجی که می

گویند راه کنترل خشم این است که انسان حالت جسمانی و فیزیکی خودش را

عوض کند. مثلا اگر ایستاده است، بنشیند. معنای دوم کنایه از سر جای خود

نشستن ، اقدام نکردن و تصمیمی نگرفتن است. هر دو هم ممکن است ویا دست

وصورت خود را بشویید- چنانچه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمودند:

" إنّ الغضب من الشّيطان و إنّ الشّيطان خلق من النّار و إنّما تطفا النّار بالماء فإذا

غضب أحدكم فليتوضّأ".

خشم از شيطان و شيطان از آتش آفريده شده است و آتش با آب خاموش مى

شود، پس هرگاه يكى از شما به خشم آمد، وضو بگيرد.(نهج الفصاحه ص 286 ، ح

660)

ودر مرحله بعد توجه تان را از روی کا نون عصبانیت بردارید ودر آن لحظه هیچ کلامی

بر زبان نیاورید ولو آنکه فکر کنید حرفتان حق است که قطعا درآن شرایط  حرف زدن

ازمسیر اصلی خارج شده وبدترین حالت گفتن را دربردارد چه بسا تهمت، فحش،نا

حق و...بر زبان جاری شود بعد هم پشیمانی ،که دیگر فایده ای ندارد.

امام على عليه السلام:

" الْحِلْمُ يُطْفِئُ نَارَ الْغَضَبِ وَ الْحِدَّةُ تُؤَجِّجُ إِحْرَاقَه‏"

بردبارى ،آتش خشم را فرو مى نشاند و تندى ،آن را شعله ورتر مى كند.

v   واما راههای عملی کم کردن وکنترل عصبانیت :

در مرحله اول باید بپذیرید وباور داشته باشید به این که عصبانیت چقدر ضرر دارد

همه علم به این مطلب دارند که خشم وعصبانیت هم به جسم آسیب می زند وهم

روح را آلوده می کند ولی باور نکرده اند وبین علم تا باور فاصله زیادی است در مرحله دوم

اگر عصبانی شدید آن را بروز ندهید(موت احمر) که البته این در مراحل اولیه است در

مراحل بالاتر باید سعی کرد که عصبانی نشد حتی بصورت درونی   ودر مرحله بعد

جریمه کردن است .

 برای خود انسان هم قابل تجربه است که پس از خشم، آرامش و نورانیت دل

انسان از بین می رود و تا مدت ها کلمات حکمت آمیز بر قلب انسان نمی گذرد.

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

خشم و غضب، انسان را فاسد می کند و او را از راه صواب، دور می نماید. 

حال اگر کسی قصد دارد خشم خود را به حدا قل برساند نیاز به یک عزم راسخ

همراه با یک برنامه ریزی معقول وقابل اجرا دارد وبا یک شیب ملایم وصبوری باید به

این مهم دست پیدا کرد

رهرو آن نیست  گهی تند وگهی خسته رود                

رهرو آن است که آهسته وپیوسته رود

واما روش عملی وکاربردی

ارکان اربعه ازاصول کاربردی جهت نهادینه کردن صفتی یا کنترل و از بین بردن

رذیله ای می باشد که عبارت است از :

1-مشارطه :در اول صبح شخص یکبار آن برنامه یا هدف مورد نظرش را مرور میکند

ودرمحضر خدای خود تصمیم می گیردکه به برنامه خود عمل کند که البته اگر جلو آیینه 

شخص ،خودش را مورد خطاب قرا ردهد وبا خود عهد ببندد که بطور مثال من باید

مواظب باشم عصبانی نشوم بهتر است و باید همان اول صبح جریمه ای را در نظر 

بگیرید وشرط کنید اگر طبق برنامه تعیین شده ،عمل نکردید خودتان را  جریمه کنید.

2- مراقبه:در طول روز باید مراقب بود که به شرطی که صبح بسته شد عمل کنید.

3-محاسبه:شب یک محاسبه ای داشته باشید وحساب کنید که چند بار به برنامه تان عمل نکردید.

4-مؤاخذه یا معاتبه:بعاز محاسبه باید آن جریمه ای را که صبح شرط بستید پرداخت کنید.

بعد از گذراندن مراحل بالا(1-باور وپذیرفتن ضرر خشم2-بروز ندادن خشم 3-صبوری

)به راهکاری عملی جهت به حد اقل رساندن خشم اشاره می شود،

در ابتدا باید 40روز را به دوره های 5 روزه قسمت کردکه یک چله 8 دوره 5 روزه است

که در 5 روز اول باید معدل گیری کرد ودید بطور عادی در یک دوره 5 روزه چندبار

عصبانی میشوید هر عددی بدست آمد جایی یادداشت کنید، در 5 روز دوم باید10%

این عدد را کم کنید  بطور مثال اگر در 5 روز اول20 با رعصبانی شدید باید در  5 روز

دوم دوتای ان کم شود به این صورت که برای این دو بار عصبانیت جریمه سنگینی

برای خود در نظر بگیرید ودر نتیجه عصبانیت شما از 20 باردر  5 روز اول به 18باردر 5

 روز دوم تقلیل

پیدا میکند برای 5 روز سوم باید تا16بار راسخت نگیرید ولی برای دو مورد جریمه

سنگینی بدهید که البته سنگینی جریمه در افراد مختلف متفاوت است یکنفرجریمه مالیبرایش

سنگین است دیگری شاید محرومیت غذایی (نه به مفهوم ضرر زذن به بدن که آن حرام است

مثلا روزه گرفتن برای جریمه یا برای مدتی خود را از یک نوع خوراکی خاص که به آن علاقه مندید، 

محروم کردن ) برایش سنگین باشدو...هر کس بنا به طبعش باید سخت بگیرد

تا واقعا مواظب باشد عصبانی نشود ودر 5 روز چهارم تا14 بار عصبانیت را

سخت نگیرد ولی برای دو مورد

اضافه جریمه بدهد  در واقع برای هر دوره 5 روزه  دو مورد اضافه را جریمه میدهیم

در چله اول به این طریق از20 بار عصبانیت به 6 بار میرسد ودر

چله دوم دوباره به همین منوال تا عصبانیت تان را به حد اقل ممکن برسانید وبعد به

مرحله تثبیت برسانید والبته باید در نظر داشت که شاید سالها باید زحمت کشید تا به این مهم دست

یافت  ،عصبانیت  روح را نجس می کند تا سر حد ممکن باید از نجاست دوری کرد وتا روح پاک نباشد

 بالا رفتن ممکن نیست، پس یک مراقبه همیشگی لازم است به این صورت که هر روز صبح عهد

کنیدکه: من امروز عصبانی نمی شوم که دوباره در مراحل بالاتر ،مراقبه خشم به

این صورت میشود که برای سه روز نیت می کنیم عصبانی نشویم،بعد هفتگی  نیت  ومراقبه

می کنیم و درمراحل بالاتر برای 40روز نیت میکنیم و...تا جایی که بزرگان شاید سالانه نیت می کرده اند

جدول مراقبه خشم

این شخص در مدت 5 روز 20بارعصبانی شده است که این عدد برای این شخص مبنا می باشد

وباید هر دوره 5 روزه دوتای آن کم شود و اگر نتوانست این دوتا را کم کند باید جریمه بدهد به عنوان 

مثال این شخص باید در دوره 5 روز پنجم عصبانیتش به عدد10برسد البته باید هر کسی شرایط خود

را در نظر بگیرد وبرنامه ریزی کند وچنانچه در مراحل اول خبلی موفق نبودید نگران ودلسرد نشوید برای

برای بدست آوردن یک فضیلت اخلاقی یا از بین بردن یک رذیله اخلاقی  دست کم شش ماه باید صبر کرد. 

روایاتی چند در باب خشم وغضب

• لغَضَبُ عَلى مَن تَملِكُ لُؤمٌ؛

بر زيردستان خشمگين شدن نشانه پَستى است.

بحارالأنوار(ط-بیروت) ج 75 ، ص 370

• پيامبر صلى الله عليه و آله:

اَلا وَ اِنَّ الغَضَبَ جَمرَةٌ فى قَلبِ ابنِ آدَمَ، اَما رَأيتُم اِلى حَمرَةِ عَينَيهِ وَ انتِفاخِ اَو داجِهِ؟!

فَمَن اَحَسَّ بِشَى ءٍ مِن ذلِكَ فَليَلصَق بِالارضِ؛

بدانيد كه خشم پاره آتشى در دل انسان است. مگر چشمان سرخش و رگ هاى

گردنش را [هنگام خشم] نديده اند. هر كس چنين احساسى پيدا كرد، روى زمين

بنشيند.

مفردات الفاظ قرآن ص 608

لا أدَبَ مَعَ غَضَبٍ؛

• با خشم، تربيت {ممكن} نيست .

تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 303 ، ح 6912

• امام على عليه السلام:

شيعَتُنَا المُتَباذِلونَ فى وِلايَتِنا، اَلمُتَحابّونَ فى مَوَدَّتِنا اَلمُتَزاوِرونَ فى اِحياءِ اَمرِنا اَلَّذينَ

اِن غَضِبوا لَم يَظلِموا وَ اِن رَضوا لَم يُسرِفوا، بَرَكَةٌ عَلى مَن جاوَروا سِلمٌ لِمَن خالَطوا؛

شيعيان ما كسانى اند كه در راه ولايت ما بذل و بخشش مى كنند، در راه دوستى

ما به يكديگر محبت مى نمايند، در راه زنده نگه داشتن امر و مكتب ما به ديدار هم

مى روند. چون خشميگين شوند، ظلم نمى كنند و چون راضى شوند، زياده روى

نمى كنند، براى همسايگانشان مايه بركت اند و نسبت به هم نشينان خود در صلح و آرامش اند.

كافى(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 236، ح 24

• از علی علیه السلام هست که: «الغضب نار القلوب»؛ خشم، آتش دلهاست
• یا اینکه «الغضبُ نارٌ مُوقَدة، مَن كَظَمَه أطفأَها، ومَن أطلَقَه كان أوّلَ مُحتَرِقٍ
• بها»؛ خشم آتشی برافروخته است، هر کس خود را کنترل کند، این آتش
• راخاموش کرده است؛ اما اگر کسی خشمش را کنترل نکند اولین کسیست
• که در آتش غضب خودش خواهد سوخت.

است

• پيامبر صلى الله عليه و آله:

اَلا اِنَّ خَيرَ الرِّجالِ مَن كانَ بَطىءَ الغَضَبِ سَريعَ الرِّضا؛

بدانيد كه بهترين انسان ها كسانى هستند كه دير به خشم آيند و زود راضى شوند.

نهج الفصاحه ص 243 ، ح 469

• پيامبر صلى الله عليه و آله:

ما تَجَرَّعَ عَبدٌ جُرعَةً اَفضَل عِندَ اللّه مِن جُرعَةِ غَيظٍ كَظَمَها اِبتِغاءَ وَجهِ اللّه ؛

انسان هيچ جرعه اى ننوشيد كه نزد خدا از جرعه خشمى كه براى رضاى خدا فرو خورد بهتر باشد.

نهج الفصاحه ص 697 ، ح 2628

• پيامبر صلى الله عليه و آله:

اَلصَّرعَةُ كُلُّ الصَّرعَةِ الَّذى يَغضبُ فَيَشتَدُّ غَضَبُهُ وَ يَحمَرُّ وَجهُهُ وَ يَقشَعِرُّ شَعرُهُ فَيَصرَعُ غَضَبَهُ

كمال دليرى آن است كه كسى خشمگين شود و خشمش شدّت گيرد و چهره اش

سرخ شود و موهايش بلرزد، امّا بر خشم خود چيره گردد.

نهج الفصاحه ص 549 ، ح 1872

• امام على عليه السلام:

 بِئْسَ الْقَرِينُ الْغَضَبُ يُبْدِي الْمَعَايِبَ وَ يُدْنِي الشَّرَّ وَ يُبَاعِدُ الْخَيْر

خشم هم نشين بسيار بدى است: عيب ها را آشكار، بدى ها را نزديك و خوبى ها را دور مى كند.

تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 302 ، ح 6893

• امام على عليه السلام:

اَقدَرُ النّاسِ عَلَى الصَّوابِ مَن لَم يَغضَب؛

تواناترين مردم در تشخيص درست كسى است كه خشمگين نشود.

تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 246 ، ح 5062

• امام صادق عليه السلام:

لَيسَ مِنّا مَن لَم يَملِكُ نَفسَهُ عِندَ غَضَبِهِ؛

كسى كه هنگام خشم خوددار نباشد، از ما نيست.

كافى(ط-الاسلامیه) ج 2 ، ص 637، ح 2

• امام صادق عليه السلام:

 مَنْ غَضِبَ عَلَيْكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ لَمْ يَقُلْ فِيكَ سُوءً فَاتَّخِذْهُ لِنَفْسِكَ خَلِيلًا.

هر كس سه بار بر تو خشم گرفت ولى به تو بد نگفت، او را براى خود به دوستى انتخاب كن.

معدن الجواهر ص 34

• امام صادق عليه السلام:

الْمُؤْمِنُ إِذَا غَضِبَ لَمْ يُخْرِجْهُ غَضَبُهُ مِنْ حَقٍّ وَ إِذَا رَضِيَ لَمْ يُدْخِلْهُ رِضَاهُ فِي بَاطِلٍ وَ

الَّذِي إِذَا قَدَرَ لَمْ يَأْخُذْ أَكْثَرَ مِمَّا لَهُ.

مؤمن چون خشمگين شود، خشمش او را از حق بيرون نبرد و چون خشنود شود،

خشنوديش او را به باطل نكشاند و چون قدرت يابد بيش از حقّ خود نگيرد.

بحارالأنوار(ط-بیروت) ج 75 ، ص 209، ح-امام هادى عليه السلام:

• اغسل كردن

در حدیث دیگر آمده است كه هنگام غضب و عصبانیت غسل نمایید. «... فَاِذا غَضِبَ

اَحَدُكُمْ فَلْیَغْتَسِل». وقتی یكی از شما خشمگین شود، غسل نماید. (نهج الفصاحۀ 586)

• : رسول گرامی اسلام صلّی الله علیه وآله وسلّم می‌فرماید: «وَأَحْزَمُ النَّاسِ
• أَكْظَمُهُمْ لِلْغَیْظِ». و استوارترین مردم هم كسى است كه خشم خود را فروبرد.
• (من لا یحضره الفقیه، ج‏4، ص: 395)
• امام صادق (ع) فرمودند: خشم کلید هر بدی است.
• امام علی (ع) فرمودند: هیچ اصل و نسبی پست‌تر از خشم نیست.
• امام علی (ع) فرمودند: خشم کینه های نهفته را بر می‌انگیزد.
• امام صادق (ع) فرمودند: هر که مالک خشم خویش نباشد، مالک خرد خویش
• نخواهد بود.

پیامبر خدا (ص) فرمودند: بالاترین انسانیت تسلط بر خشم است.

• پیامبر خدا (ص) فرمودند: هر که خشمی را فرو خورد، خداوند درون او را از ایمان پر می‌کند.

میزان الحکمه / ص 4329 - 4343

• : در روایت دیگر آمده است: «الغضب من الشّیطان و الشّیطان خلق من النّار والماء یطفی النّار»

خشم از شیطان است و شیطان از آتش پدید آمده و آتش را به آب می توان خاموش

كرد؛ وقتی یكی از شما خشمگین شود، وضو گیرد. (نهج الفصاحة، ص: 586)

• : امام صادق علیه السلام می فرمایند:

الْغَضَبُ مِفْتَاحُ کلِّ شَرٍّ؛

خشم، کلید هر بدی است.

• : امام صادق علیه السلام چنین هشدار می دهند:

الْغَضَبُ مَمْحَقَةٌ لِقَلْبِ الْحَکیم؛ 

خشم و غضب، نابود کنندة دل حکیم است.

• و امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

خشم، آتشی است که دل ها را می سوزاند.

برای خود انسان هم قابل تجربه است که پس از خشم، آرامش و نورانیت دل انسان

از بین می رود و تا مدت ها کلمات حکمت آمیز بر قلب انسان نمی گذرد. امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

خشم و غضب، انسان را فاسد می کند و او را از راه صواب، دور می نماید. 

• رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم می فرمایند:

الْغَضَبُ یفْسِدُ الْإِیمَانَ کمَا یفْسِدُ الْخَلُّ الْعَسَلَ؛

همان طور که سرکه عسل را فاسد می کند، غضب هم ایمان افراد را فاسد می نماید.

: لف. زیاد شدن ایمان؛ همان طور که غضب، فاسد کننده ایمان است، کنترل آن نیز باعث زیاد شدن ایمان می شود.

• حضرت رسول صلی الله علیه و آله وسلم بشارت فرمودند:

• : امام باقر علیه السلام می فرمایند:

مَنْ کظَمَ غَیظاً وَ هُوَ یقْدِرُ عَلَی إِمْضَائِهِ حَشَا اللهُ قَلْبَهُ أَمْناً وَ إِیمَاناً یوْمَ الْقِیامَةِ؛

هر کس غضب را فرو خورد؛ در حالی که می تواند آن را اظهار نماید، خداوند، قلب او را در روز

قیامت پر از آرامش وایمان می کند

اما کنترل غضب، باعث می شود عیب های انسان پوشیده بماند.

• امام صادق علیه السلام می فرمایند:

مَنْ کفَّ غَضَبَهُ سَتَرَ اللهُ عَوْرَتَهُ؛

هر کس غضب خود را کنترل کند خداوند عیوب او را بپوشاند.

از این رو در روایات اهل بیت علیهم السلام هم هشدار داده اند که:

مَنْ أطْلَقَ غَضَبَهُ تَعَجَّلَ حَتْفُهُ؛

هر کس عنان خشم خود را رها کند، مرگش شتاب کند.

روایات متعددی آمده که نزد خداوند متعال، جرعه ای محبوب تر نیست از جرعة خشم و غضبی که مؤمن فرو برد.